Departament Usług Pocztowych, dziś Poczta Cypryjska (Cyprus Post), otworzył swoje Muzeum Poczty 21 października 1981 roku, więc w październiku 2026 roku muzeum skończyło 45 lat. Zajmuje ono parter starej, dwukondygnacyjnej rezydencji przy ulicy Agiou Savva 3B, w obrębie weneckich murów Nikozji, naprzeciwko kościoła Agios Savvas i kilka minut od dzielnicy Laiki Geitonia, i mieści własne zbiory poczty: znaczki w porządku chronologicznym, stemple pocztowe, pieczęcie, wagi i skrzynki pocztowe, które opowiadają historię wyspy poprzez jej korespondencję. Według Visit Cyprus i Rady Turystycznej Nikozji wstęp jest bezpłatny, a osoba pełniąca dyżur oprowadzi Państwa po muzeum; Poczta Cypryjska lubi przytaczać słowa ucznia, który nazwał je „jedynym muzeum, w którym się nie nudziłem”.

Co kryją gabloty

Sale prezentują cypryjskie znaczki i materiały pocztowe w porządku chronologicznym. Główna sala poświęcona jest okresowi rządów brytyjskich, od pierwszych znaczków z królową Wiktorią z nadrukiem CYPRUS po opisaną niżej ilustrowaną serię z 1928 roku; w pozostałych salach znajdują się znaczki i koperty pierwszego dnia obiegu wydane przez Republikę Cypryjską od 1960 roku. Wokół nich można zobaczyć wzory znaczków, aerogramy, koperty na przesyłki wartościowe, opaski do wysyłki gazet i czasopism oraz karty pocztowe z opłaconą odpowiedzią, a także dużą kolekcję stempli z wiejskich i miejskich urzędów pocztowych, specjalne pieczęcie stosowane na listach wartościowych, stemple brytyjskich obozów wojskowych i kasowniki z hasłami. Eksponaty pokazują też, jak pieczętowano listy i worki pocztowe, najpierw lakiem, a później małymi urządzeniami do pieczętowania; są tu również wagi pocztowe, skrzynki pocztowe oraz książki i czasopisma filatelistyczne.

Przed znaczkami: weneckie pieczęcie, osmański urząd pocztowy i Austriacy

Poczta Cypryjska przypisuje Wenecjanom, którzy rządzili wyspą od 1489 do 1571 roku, utworzenie pierwszej oficjalnej służby pocztowej i podaje, że prywatność listów chroniono lakiem lub osobistą pieczęcią; najstarszy list, na który powoływała się jej dawna strona internetowa, wysłany z Famagusty do Konstantynopola, nosi datę 17 sierpnia 1353 roku, czyli z okresu panowania królów z dynastii Lusignanów. Osmański urząd pocztowy otwarto w Nikozji dopiero w 1871 roku jako filię tureckiego urzędu pocztowego w Damaszku; działał siedem lat, oznaczał listy napisem KIBRIS w piśmie arabskim, a ze sprzedaży uzyskał zaledwie 14 funtów szterlingów. Kupcy woleli pocztę austriacką, działającą od 1846 roku pod egidą konsulatu austriackiego w starej marinie w Larnace; od 1864 roku poczta ta używała austriackich znaczków ze stemplem „LARNACA DI CIPRO”.

Od 1878 do 1960 roku: brytyjska poczta i pierwsze cypryjskie znaczki

Brytyjczycy, którzy w lipcu 1878 roku przejęli administrację Cypru, zorganizowali służbę pocztową w formie, jaką ma do dziś. Pierwszy urząd pocztowy otwarto w Larnace jeszcze w tym samym lipcu, a wśród jego pierwszych pracowników było czterech Cypryjczyków; podpisano umowę na przewóz poczty między Nikozją a Larnaką raz dziennie powozem konnym z prędkością sześciu mil na godzinę, a w ciągu kilku miesięcy działały już oddziały w Nikozji, Kirenii, Famaguście, Limassol i Pafos. Od 1 kwietnia 1880 do 30 czerwca 1881 roku na brytyjskich znaczkach umieszczano nadruk CYPRUS, a 1 lipca 1881 roku pojawiły się pierwsze znaczki wydrukowane dla wyspy, z portretem królowej Wiktorii, wykonane przez firmę Thomas De La Rue w Anglii. Królewskie portrety Wiktorii, Edwarda VII i Jerzego V widniały na znaczkach do 1 lutego 1928 roku, kiedy to dziesięć znaczków z okazji 50 lat rządów brytyjskich, wydrukowanych przez Bradbury Wilkinson, zastąpiło wizerunek monarchy motywami cypryjskimi: były to srebrna moneta z Amatus, filozof Zenon z Kition, mapa Cypru, odnalezienie ciała św. Barnaby, krużganki w Bellapais, godło Cypru, Tekke Umm Haram, Ryszard Lwie Serce i katedra św. Mikołaja w Famaguście, a król Jerzy V pozostał na znaczku o nominale £1. W tekście o muzeum Poczta Cypryjska nazywa je pierwszą czysto cypryjską serią.

Na Cypryjskiej Kolei Rządowej, zamkniętej w 1951 roku, każda stacja miała skrzynkę pocztową z tablicą po angielsku, która głosiła: „Skrzynka zostanie opróżniona 5 minut przed odjazdem pociągu”, a zawiadowca stacji pełnił też funkcję poczmistrza. Po trzęsieniu ziemi w 1953 roku okręgowy urząd pocztowy w Pafos przez prawie rok działał w namiotach.

1960 i 1974: Republika i znaczek uchodźczy

16 sierpnia 1960 roku nowa Republika wydała okolicznościową serię trzech znaczków z mapą Cypru, a obok niej znaczki obiegowe z 1955 roku z nadrukiem „Republika Cypryjska” po grecku i po turecku, aby nie niszczyć istniejących zapasów; na późniejszych znaczkach nazwa państwa widniała po grecku, turecku i angielsku. Pocztę przemianowano na Departament Usług Pocztowych, a w listopadzie 1961 roku Cypr stał się pełnoprawnym członkiem Światowego Związku Pocztowego. W 1974 roku utracono prawie połowę sieci pocztowej, a 16 urzędów pocztowych pozostaje na obszarze pod okupacją turecką, który obejmuje Kirenię i miasto Famagustę.

Aby wspierać Specjalny Fundusz dla Uchodźców, utworzony po inwazji, znaczek uchodźczy musi zgodnie z prawem być dołączony do każdej nadawanej przesyłki. Pierwszym, jesienią 1974 roku, był znaczek obiegowy z 1971 roku z nadrukiem; pod koniec 1974 roku pojawił się wzór przedstawiający babcię uchodźczynię niosącą wnuka na ramionach, a w 1977 roku czarno-biały wzór greckiego rytownika A. Tassosa z chłopcem uchodźcą siedzącym przed drutem kolczastym. Od 2008 roku znaczek ten kosztuje 2 eurocenty, a w tej cenie sprzedawany jest znaczek uchodźczy z 2026 roku. Poczta dla osób mieszkających na terenach okupowanych jest przekazywana siłom pokojowym ONZ, UNFICYP, które przesyłają ją dalej.

Żółte skrzynki, kody pocztowe i euro

Według Visit Cyprus uliczne skrzynki pocztowe na Cyprze są żółte, a znaczki można kupić w urzędach pocztowych, agencjach pocztowych oraz w wielu hotelach, punktach z prasą i kioskach. Kody pocztowe wprowadzono 1 października 1994 roku, w 2006 roku Departament przyjął nazwę handlową Cyprus Post, a przyjęcie euro 1 stycznia 2008 roku upamiętniono wspólną emisją znaczków z Maltą.

Kolekcjonowanie dziś

Nowe emisje, koperty pierwszego dnia obiegu, foldery prezentacyjne i karty maksimum można kupić w sklepie internetowym Poczty Cypryjskiej. Dotychczasowe emisje z 2026 roku upamiętniają prezydencję Cypru w Radzie Unii Europejskiej, 200. rocznicę exodusu z Missolungi, 75 lat Cypryjskiego Czerwonego Krzyża, stulecie Stowarzyszenia Ubezpieczeniowego Cypru, 100 lat Międzynarodowej Federacji Filatelistycznej i 70 lat znaczków Europa, a obok nich ukazały się tradycyjne śródziemnomorskie mozaiki w ramach Euromed 2026 oraz stare samochody z lat od 1955 do 1960. W lutym 2025 roku Poczta Cypryjska umieściła na znaczkach cztery motocykle z Cypryjskiego Muzeum Motocykli Klasycznych z okazji 25-lecia tego muzeum; znajduje się ono około ośmiu minut pieszo od Muzeum Poczty (więcej w naszym wpisie o trzech małych muzeach na Cyprze). Krajowe stowarzyszenie filatelistów, Cypryjskie Towarzystwo Filatelistyczne, powstało w 1959 roku, a w 1979 roku Poczta Cypryjska uczciła jego 20-lecie znaczkiem.

Zwiedzanie

Muzeum mieści się przy ulicy Agiou Savva 3B, 1015 Nikozja, i jest czynne od poniedziałku do piątku od 09:00 do 15:00 oraz w soboty od 09:00 do 13:00. Jest zamknięte w niedziele, kiedy po wcześniejszym uprzedzeniu może zostać otwarte dla grup, oraz w święta państwowe: najbliższe przypadają w środę 28 października, w piątek 25 i sobotę 26 grudnia oraz w piątek 1 stycznia. Placówki Poczty Cypryjskiej są zamknięte także 24 grudnia, dlatego przed wizytą w Wigilię najlepiej zadzwonić pod numer 22 304 711 lub 22 760 522. Nie opublikowano informacji o dostępności dla wózków inwalidzkich; wystawa znajduje się na parterze, więc warto wcześniej zadzwonić i zapytać o wejście.

Pieszo muzeum jest oddalone o dwie minuty od Miejskiego Muzeum Leventisa, pięć minut od południowego końca ulicy Ledra i siedem minut od placu Eleftheria, pętli autobusowej na placu Solomosa i punktu przejścia na ulicy Ledra. Autobus okrężny po starym mieście, NPT L1, zatrzymuje się na przystanku Archangelou Michail, około 40 m od muzeum, 16 minut po odjeździe z placu Solomosa. Autobusy międzymiastowe z Limassol (około 1 godziny i 50 minut), Larnaki (około 1 godziny i 15 minut) i Pafos (około 2 godzin) przyjeżdżają na plac Solomosa; w dni powszednie pierwsze odjeżdżają z Limassol o 05:25, z Larnaki o 05:40 i z Pafos o 05:00, a w soboty, kiedy muzeum zamyka się o 13:00, poranne autobusy przyjeżdżają o 08:50 z Limassol, o 07:45 z Larnaki i o 10:15 z Pafos. Najbliższe parkingi miejskie to Solonos, dwie minuty pieszo, oraz parking w fosie D'Avila i podziemny parking Faneromeni, oba pięć minut pieszo.

A jeśli myślą Państwo o przenosinach na Cypr, nasza pomoc w przeprowadzce może zająć się sprawami do załatwienia, łącznie z wizytami na poczcie.