Trzy małe muzea w trzech dystryktach, każde prowadzone na zupełnie innych zasadach: prywatna kolekcja motocykli zgromadzona przez jednego człowieka w obrębie weneckich murów Nikozji, dwa gminne muzea ludowe w Derynei, około kilometra od przejścia przez Zieloną Linię, oraz muzeum miejskie w Athienou, między Nikozją a Larnaką, które przechowuje ikony urodzonego tam mnicha. Wszystkie trzy są zamknięte w święta państwowe; najbliższe przypadają w środę 28 października oraz w piątek 25 i sobotę 26 grudnia. Samochodem można je połączyć w jedną pętlę: ze starego miasta w Nikozji do Athienou jedzie się około 41 minut, z Athienou do Derynei około 57 minut autostradą A3, a z Derynei z powrotem do Nikozji około 78 minut autostradami A3, A2 i A1. Niektóre nawigacje wyznaczają krótszą drogę przez północną część wyspy i dwa punkty przejścia, dlatego przed wyjazdem trzeba sprawdzić trasę.

Cypryjskie Muzeum Motocykli Klasycznych: maszyny jednego kolekcjonera

Andreas Nicolaou, uchodźca z Kyry, wsi niedaleko Morfu na okupowanej północy, zaczął kolekcjonować motocykle w 1980 roku, a założone przez niego muzeum na starym mieście w Nikozji otwarto w styczniu 2000 roku; przez cały 2025 rok obchodziło ono swoje 25-lecie. Kolekcja liczy dziś ponad 450 motocykli wyprodukowanych między 1914 a 1983 rokiem, a jednocześnie wystawionych jest około 150 z nich, jak podaje dziennik Phileleftheros, który odwiedził muzeum w grudniu 2025 roku. Lista marek podawana przez samo muzeum rozciąga się od AJS, MV Agusta, Matchless, Norton, BSA i Triumph po Ariel, BMW, James, Moto Guzzi i Royal Enfield. Najstarsza maszyna, New Hudson z 1914 roku, nie ma sprzęgła: uruchamiano ją na pych, miała napęd pasowy, a światło dawała jej lampa acetylenowa.

Niektóre z tych maszyn niosą w sobie historię wyspy. Są tu policyjne motocykle, które eskortowały arcybiskupa Makariosa III: własna strona internetowa muzeum wymienia trzy, natomiast reportaż z grudnia 2025 roku naliczył cztery: dwa motocykle marki Triumph i dwa marki Harley-Davidson, przy czym harleye były darem prezydenta Johna F. Kennedy'ego po wizycie Makariosa w Stanach Zjednoczonych w czerwcu 1962 roku. Jest też motocykl bojownika EOKA Stylianosa Lenasa, którym przewożono broń i amunicję; Lenas, pochodzący z Chandrii, wytwarzał bomby dla EOKA, został ciężko ranny w starciu z siłami brytyjskimi i przeżył jeszcze 40 dni w szpitalu bazy Akrotiri, jak podaje archiwum Lekythos Uniwersytetu Cypryjskiego. Inny należał do Turka cypryjskiego Zekiego Isy, pierwszego mistrza Cypru w sporcie motocyklowym, od 1970 do 1973 roku, a ponadto są tu wojskowe motocykle z czasów II wojny światowej. Muzeum ma również salę projekcyjną, stałą wystawę fotografii, sklep z pamiątkami, sklep z akcesoriami i małą kawiarnię, a grupy szkolne są tu mile widziane.

Wizyta w muzeum motocykli

Muzeum mieści się przy ulicy Granikou 44, w obrębie murów, w dzielnicy Agios Andreas, 76 m od Muzeum Baśni (więcej w naszym wpisie o dwóch nietypowych muzeach na Cyprze), około sześciu minut pieszo od placu Eleftheria lub dolnego końca ulicy Ledra i trzy minuty od Bramy Pafos. Jest czynne od poniedziałku do piątku od 10:00 do 17:30 i w soboty od 10:00 do 13:00, a w niedziele i święta państwowe jest zamknięte. Bilet wstępu kosztuje 5 EUR dla dorosłych, 4 EUR dla uczniów i studentów i 2,50 EUR dla dzieci; dzieci do 3 lat włącznie wchodzą bezpłatnie, a grupy powinny zapytać o cenę. Telefon: 22 680 222 lub 99 543 215; przed wizytą należy zapytać o dostęp dla wózków inwalidzkich. Okrężny autobus kursujący po starym mieście, NPT L1, zatrzymuje się na ulicy Voulgaroktonou, na przystanku Arsinois, dwie minuty pieszo od muzeum, a plac Solomosa, główny dworzec autobusowy, na który przyjeżdżają autobusy Intercity z Larnaki i Paralimni, leży w odległości czterech minut spacerem.

Deryneia: wiejski dom i podwórze dawnych zawodów

Deryneia, położona na skraju wolnej części dystryktu Famagusta, od reformy samorządowej z 2024 roku należy do gminy Paralimni-Deryneia. Muzeum Ludowe w Derynei, które gmina nazywa po angielsku Deryneia Folkloric Museum, to stary dom przy ulicy Dimitri Liperti 2, podarowany przez Varnavasa i Margaritę Hadjiliasi ku pamięci ich trojga dzieci, które zmarły młodo; budynek jest objęty ochroną konserwatorską i został odnowiony przez gminę. Sprzęty domowe i narzędzia rolnicze rozmieszczono we współpracy z Cypryjską Służbą Rękodzieła (Cyprus Handicraft Service), eksponaty podarowały miejscowe rodziny, a na podwórzu stoi piec chlebowy. Tuż obok wznosi się kamienny kościół Matki Bożej. Muzeum Ludowe jest jednym z miejsc, w których gmina udziela ślubów cywilnych, a w Międzynarodowy Dzień Muzeów, 18 maja 2026 roku, odbył się w nim wykład o historycznych zabytkach Derynei.

Naprzeciwko, pod numerem 3, mieści się skansen tradycyjnych zawodów (Open Air Museum), w którym każdy dawny zawód ma osobną salę; są wśród nich meblarz, szewc, krawiec, kowal, murarz, golibroda, kamieniarz, rybak i ogrodnik, a na półotwartym podwórzu stoją wóz, żniwiarka, młockarnia, łódź i kamienie młyńskie. Jedno zastrzeżenie: na stronie z muzeami prowadzonej przez samą połączoną gminę figuruje obecnie tylko Muzeum Ludowe, dlatego jeśli to skansen jest powodem wyprawy, przed wyjazdem trzeba zadzwonić.

Wizyta w Derynei i widok na Varoshę

Muzeum Ludowe jest czynne od poniedziałku do soboty od 09:00 do 13:00 i od 15:00 do 17:00 zimą, a latem do 18:00; w niedziele i święta państwowe jest zamknięte, a Visit Cyprus podaje te same godziny otwarcia dla skansenu. Gmina nie publikuje dat zmiany godzin zimowych na letnie i z powrotem, dlatego najpierw trzeba zadzwonić. Bilet wstępu kosztuje 2 EUR, a w grupie 1 EUR od osoby. Centrala gminy ma numer 23 819 300, a jej wydział kultury 23 819 169; Visit Cyprus wciąż podaje dawny numer Derynei, 23 811 000. Audyt dostępności przeprowadzony w 2023 roku dla Visit Cyprus wykazał, że na parter Muzeum Ludowego prowadzi rampa, ale toalety nie są przystosowane dla osób na wózkach, a drzwi wewnętrzne mają szerokość zaledwie od 52 do 65 cm.

Około 800 m dalej, 11 minut pieszo, przy ulicy Evagorou 35, działa Centrum Kultury Gminy Famagusta, założone jako Centrum Kultury Okupowanej Famagusty. Ma ono punkt obserwacyjny z lornetkami, przez które można spojrzeć na odgrodzone miasto Varosha na okupowanej północy (więcej w naszym przewodniku po Varoshy), wystawy fotografii i pokazy filmów, a także prowadzi zwiedzanie z przewodnikiem; aby umówić je dla grupy, należy zadzwonić pod numer 23 740 860. Wstęp jest bezpłatny. Latem centrum jest czynne od poniedziałku do piątku od 07:30 do 17:00 i w soboty od 07:30 do 15:00, a zimą, która według Gminy Famagusta i Visit Cyprus zaczyna się na początku listopada, od poniedziałku do soboty od 07:30 do 15:00. Punkt przejścia w Derynei, czynny od 12 listopada 2018 roku, znajduje się około 1,1 km pieszo od muzeów; przechodząc na drugą stronę, trzeba mieć przy sobie paszport lub dowód osobisty. Autobusem: linia OSEA 501 jedzie z placu w Paralimni 13 minut, a linie 710 i 501 z Ayia Napy około 35 minut.

Miejskie Muzeum Kallinikeio, Athienou: ikony, znaleziska i życie wiejskie

Muzeum w Athienou otwarto 3 lipca 2009 roku w miejskim gmachu Kallinikeio (Kallinikeio Municipal Hall), w którym mieści się również ratusz. Projekt budynku, autorstwa Giorgosa Hadjichristou i Skevi Farazi, zdobył pierwszą nagrodę w konkursie w 1996 roku, a część działki podarował mnich Kallinikos Stavrovouniotis, od którego imienia pochodzi nazwa zarówno budynku, jak i muzeum. Kallinikos, urodzony w 1920 roku w Athienou jako Kostas Mammous, w wieku 20 lat wstąpił do klasztoru Stavrovouni i tam nauczył się malarstwa ikon; w 1946 roku kształcił się u ikonopisarza z Góry Athos Ioannikiosa Mavropoulosa, a w 1960 roku, za namową arcybiskupa Makariosa III, u boku Fotisa Kontoglou, zaś w 1996 roku wydał książkę o technice malowania ikon, która ukazała się także po angielsku, francusku, niemiecku i rosyjsku. Obiecał przekazać swoje ikony Athienou, gdy miasteczko będzie miało godne muzeum, i podczas otwarcia sam zaprezentował Kolekcję Sztuki Kościelnej; zmarł 23 stycznia 2011 roku.

Kolekcja Archeologiczna obejmuje okres od późnej epoki brązu (od 1600 do 1050 roku p.n.e.) po okres hellenistyczny (od 310 do 30 roku p.n.e.), ze znaleziskami z wykopalisk uniwersyteckich i prowadzonych przez Departament Starożytności w okolicach miasteczka, w tym na stanowisku Malloura, gdzie od 1990 roku prowadzi wykopaliska Athienou Archaeological Project; większość znalezisk ze stanowiska Malloura znajduje się jednak w Muzeum Okręgowym w Larnace. Na stałej ekspozycji można zobaczyć wierną kopię steli nagrobnej z V wieku p.n.e. z dwoma sfinksami, pochodzącej ze starożytnych Golgoi, której oryginał znajduje się w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. W Pracowni Malarstwa Ikon i Mozaiki pokazywane są ikony i mozaiki urodzonych w Athienou braci George'a i Alkisa Kepolasów; pracownię utworzono w pierwszych miesiącach działalności muzeum zgodnie z życzeniem Alkisa, aby bezpłatnie uczyć dzieci malowania ikon, a sam Alkis zmarł w grudniu 2009 roku. Kolekcja Etnograficzna opowiada o wypieku chleba i wyrobie nabiału w Athienou, o tutejszych koronkach, o zanikłym zawodzie poganiacza mułów, o miejscowych szkołach, skautach i klubach sportowych, a także o mężczyznach z miasteczka, którzy służyli w obu wojnach światowych.

Wizyta w Athienou

Muzeum mieści się przy alei Arcybiskupa Makariosa III pod numerem 2 i jest czynne od poniedziałku do piątku od 08:00 do 15:00; w weekendy jest czynne po wcześniejszym uprzedzeniu, a w święta państwowe jest zamknięte. Bilet wstępu kosztuje 2 EUR, ulgowy 1 EUR, a dzieci wchodzą bezpłatnie. Telefon: 24 524 002, e-mail: [email protected]. Całe muzeum jest dostępne dla osób z niepełnosprawnościami: ma windę i przystosowaną toaletę, a platforma Larnaka Virtual Museums oferuje wirtualne zwiedzanie. Autobus LPT 415 odjeżdża z przystanku Larnaca Station w dni powszednie o 07:45, 11:15, 13:30 i 15:35 i jedzie około 50 minut do przystanku przy ratuszu; autobusy powrotne odjeżdżają o 08:41, 12:11, 14:41, 16:31 i 19:01, a w weekendy i 28 października kursują trzy dziennie w każdą stronę. Z Nikozji należy jechać linią NPT 5 do Alampry i tam przesiąść się na linię NPT 56; cała podróż trwa około godziny i 20 minut. Samochodem jedzie się około 26 minut z Larnaki i 41 minut ze starego miasta w Nikozji. Jeśli dzień spędzony wśród starych silników, ikon i wiejskich zawodów skłoni Państwa do myśli o dłuższym pobycie, nasza pomoc w przeprowadzce może zdjąć z Państwa barków papierkową robotę.