Sotira (Σωτήρα) to duża wieś rolnicza w wolnej części dystryktu Famagusta, około 6 km na północny zachód od Ayia Napy w linii prostej, a drogą około 10 km, czyli mniej więcej 15 minut; do Paralimni jest około 4 km. Od wejścia w życie reformy samorządowej w lipcu 2024 roku jest jedną z pięciu dzielnic gminy Ayia Napa, obok Ayia Napy, Liopetri, Avgorou i Achny; wcześniej, od 2012 roku, była samodzielną gminą, a z 5 905 mieszkańcami według spisu z 2021 roku jest najludniejszą z nich. Nazwa oznacza „Zbawiciel” i oddaje cześć Chrystusowi: główny kościół jest poświęcony Przemienieniu Pańskiemu, a jego święto 6 sierpnia to wielki odpust wsi.

Sotira należy do Kokkinochoria, wsi o czerwonej glebie w dystrykcie Famagusta, i jest znana z ziemniaków, swojej głównej uprawy, z arbuzów i granatów, a najbardziej słynie z kolokasi, jak na Cyprze nazywa się taro. To kraina kolokasi, a teraz trwa jego sezon.

Kolokasi Sotiras, chronione taro

Od 2016 roku Kolokasi Sotiras i Kolokasi-Poulles Sotiras stanowią unijną Chronioną Nazwę Pochodzenia (ChNP). Obszar objęty ochroną to czerwona gleba czterech wsi: Sotiry, Avgorou, Frenaros i Liopetri, którym dokumentacja ChNP przypisuje ponad 90% krajowej produkcji taro. Jedna roślina daje dwa produkty: dużą bulwę centralną, zwaną mappa, w kształcie walca o długości od 10 do 30 cm, sprzedawaną jako kolokasi, oraz małe, zakrzywione bulwy boczne, zwane poulles.

Według dokumentacji ChNP to taro wyróżniają dwa zwyczaje. Rolnicy skrobią nożem każdą bulwę, aż wydaje się biała, czego nie robi się z taro uprawianym gdzie indziej na Cyprze, a dojrzałe taro zostawiają w ziemi i każdego dnia wykopują trochę, w miarę popytu, dlatego miejscowi nazywają je „skarbonką” rolnika. Sadzi się je od lutego do kwietnia, a zbiera od lipca aż do maja następnego roku, więc listopad mieści się w sezonie z dużym zapasem. Kolokasi trzeba zawsze poddać obróbce termicznej, bo surowe taro zawiera szczawian wapnia; klasycznym miejscowym daniem jest kolokasi kapamas.

Taro dotarło do Sotiry na początku XX wieku z półwyspu Karpas, który od 1974 roku leży na okupowanej północy, i początkowo uprawiano je na działkach nad morzem w Agia Thekla. Według ustnych relacji zebranych na potrzeby wniosku o ChNP wiedzę przywiózł rolnik z półwyspu Karpas, który wżenił się w rodzinę z Sotiry. Uprawa rozprzestrzeniała się stopniowo i nasiliła się po 1974 roku, gdy utracono pola taro na północy.

Wieś świętuje swoje taro Pancypryjskim Festiwalem Kolokasi. Jego 46. edycja, która według organizatorów „powróciła po dwóch latach”, odbyła się w sobotę 5 września 2026 roku na stadionie gminnym w Sotirze; były degustacje potraw z kolokasi, warsztaty i gry dla dzieci oraz koncert, wstęp kosztował 5 euro z degustacjami w cenie, a dzieci poniżej 12 lat i osoby z niepełnosprawnościami wchodziły bezpłatnie. Termin kolejnej edycji nie został ogłoszony, a gmina Ayia Napa publikuje swoje wydarzenia na swojej stronie internetowej.

Bizantyjskie kościoły

Na zachód od wsi, w Chortakii, około 2 km drogą od placu Eleftheria, w odległości kilkuset metrów od siebie stoją trzy bizantyjskie kościoły. Agios Georgios z początku XII wieku to kopułowy kościół na planie krzyża wpisanego w kwadrat, odrestaurowany przez Departament Starożytności; Szlak Bizantyjski gminy zwraca uwagę na rysunki statków wykonane węglem drzewnym, które wciąż można dostrzec na południowej ścianie jego narteksu. Agios Theodoros to ruina, której narteks wciąż stoi, a Panagia Chordakiotissa z końca XII wieku, przy cmentarzu wiejskim, to zachowany kościół klasztoru; Szlak Bizantyjski odnotowuje w pobliżu ruiny klasztornych cel i studnię.

W samej wsi kaplica Agios Mamas, jednonawowa, z kopułą, zbudowana na początku XVI wieku w stylu frankijsko-bizantyjskim, zachowała fragmenty swoich fresków z XVI wieku. Stary kościół Przemienienia Pańskiego, zwany Chrysosotiros, stoi na starym cmentarzu w pobliżu centrum wsi, w miejscu wczesnochrześcijańskiej bazyliki: badacze datują jego pierwotny rdzeń i rzadkie freski na XIII wiek, a obecny kształt na przebudowę w XVI wieku. W październiku 2026 roku gmina poinformowała, że prace konserwatorskie przy nim utknęły w miejscu.

Obok niego kaplica Agios Georgios, której nie należy mylić z kościołem w Chortakii, mieści Muzeum Kościelne Sotiry: ikony, w tym ikona Chrystusa z XV wieku, stare ewangeliarze, krzyże i naczynia liturgiczne. Zwiedzanie jest bezpłatne i odbywa się po wcześniejszym umówieniu pod numerem +357 23 823 932. W lipcu 2026 roku gmina połączyła te kaplice i kościoły w Szlak Bizantyjski Sotiry, z tablicami na miejscu i wirtualnym spacerem 360° w internecie, po grecku i angielsku; szlak nie podaje godzin otwarcia samych kościołów.

Agia Thekla, na wybrzeżu

Około 6 km na południe od wsi (7 km drogą), na wybrzeżu, na ruinach wczesnochrześcijańskiej bazyliki stoi biała kaplica Agia Thekla. Tuż na zachód od niej wykuty w skale grób, prawdopodobnie późnorzymski, zamieniono w podziemną kaplicę. Zarówno Wielka Encyklopedia Cypryjska, jak i gmina odnotowują, że około 1937 roku Agia Thekla służyła jako klasztor żeński. Jej święto 24 września to jeden z dużych odpustów w okolicy, a w Poniedziałek Zielonych Świątek, który w 2027 roku przypada 21 czerwca, wrzuca się tam do morza krzyż, a pływacy go wyławiają.

Nad plażą Agia Thekla, czyli 300 m piasku na obszarze chronionym Natura 2000, powiewa w 2026 roku Błękitna Flaga, a od kwietnia do października dyżurują tam ratownicy. Nasz przewodnik po plażach z Błękitną Flagą w Ayia Napie opisuje wybrzeże dalej na wschód.

Dojazd

Samochodem z Ayia Napy do Sotiry jest około 10 km (15 minut), z Paralimni 4 km, a z lotniska w Larnace około 54 km (45 minut). Autobusy OSEA linii 709 i 710 kursują między Ayia Napą a Sotirą: według rozkładu obowiązującego w listopadzie 2026 roku z Ayia Napy odjeżdża 11 autobusów dziennie, także w weekendy, a przejazd trwa około 25 do 30 minut. Bilet jednorazowy kupiony w autobusie kosztuje 2 euro, a od 21:00 do 04:00 kosztuje 3 euro. Linia 714 łączy Sotirę z miastem Larnaka, ale nie z lotniskiem.

Jeśli chodzi o lokalne wyroby innego rodzaju, mikrobrowar Octo w Sotirze, który zaczynał jako Prime Microbrewery, a dziś działa pod nazwą Octopus, warzy figowo-ziołowe piwo typu ale „z epoki brązu”, inspirowane wykopaliskami na stanowisku Kissonerga-Skalia koło Pafos, gdzie odsłonięto piec do suszenia słodu z epoki brązu; jego strona internetowa podaje rezerwowane z wyprzedzeniem wycieczki po browarze z degustacją w cenie 20 euro za osobę.

Przed wyjazdem

Przed wyjazdem należy zadzwonić do Muzeum Kościelnego, bo zwiedzanie odbywa się po wcześniejszym umówieniu, a termin kolejnego Festiwalu Kolokasi sprawdzić w wydarzeniach gminy. Jeśli życie na wsi po tej stronie wyspy wydaje się Państwu kuszące, nasza pomoc w przeprowadzce jest do dyspozycji, gdy tylko będzie potrzebna.