Kampi (Καμπί), zwykle nazywana Kampi tou Farmaka od większej sąsiedniej wsi Farmakas, to mała wieś na wzgórzach na południowym skraju dystryktu Nikozja, w regionie Pitsilia, na wysokości około 860 m n.p.m. Według spisu ludności z 2021 roku liczyła 80 mieszkańców, mniej niż w 2011 roku, kiedy było ich 97. Drogą do centrum Nikozji jest około 43 km, czyli mniej więcej 45 minut jazdy, do Limassol około 49 km (trzeba liczyć godzinę), a do Larnaki około 70 km (około 1 godziny i 15 minut). Jej grunty graniczą z Sykopetrą w dystrykcie Limassol, a tuż na południe od wsi stykają się dystrykty Nikozja, Limassol i Larnaka. To, co przyciąga tu odwiedzających, jest niewielkie i można to zwiedzić pieszo: szlak wzdłuż strumienia z domkiem na drzewie, dwa stare mosty, kamienny kościół św. Jerzego z rzeźbioną dekoracją z drewna oraz rodzinna tawerna zbudowana nad strumieniem.

Szlak Aidonia i domek na drzewie

Szlak przyrodniczy Aidonia (aidonia znaczy „słowiki”) biegnie wzdłuż wiejskiego strumienia przez około 1 km; to spacer na mniej więcej 30 minut, o najłatwiejszym stopniu trudności, a po drodze są ławki, altany i miejsce na piknik. Rada gminy utworzyła go ze środków UE, przy pomocy wiejskiego ośrodka młodzieżowego i stowarzyszenia emigrantów z Kampi. Tę ścieżkę wzdłuż strumienia ocieniają platany i orzechy włoskie, a według gminy gniazdują przy niej setki słowików. Tablica szlaku stoi po prawej stronie, około 100 m za tawerną Potamos, a drugi koniec szlaku wychodzi w pobliżu kościoła, więc można wrócić wiejską uliczką, zamiast iść tą samą drogą z powrotem.

Najbardziej znanym miejscem na szlaku jest domek na drzewie, na platanie rosnącym nad rzeką. Pierwszy domek zbudowały dzieci ze wsi; rozpadł się i odbudowano go, gdy powstawał szlak, a według gminy stoi teraz na sześciu pniach tego samego platana. Autor relacji z podróży samochodowych w Wiz Guide podaje, że w małym wodospadzie poniżej tawerny woda płynie przez cały rok, a najobfitszy jest on zimą. Miejscowi nazywają strumień Kleisithkias; zasila on zaporę Palaichori-Kampi, oddaloną o około 4 km, którą Departament Rozwoju Wodnego zalicza do systemu rzeki Akaki i datuje na 1973 rok.

Dwa mosty z czasów panowania brytyjskiego

Na zachód od wsi, około 100 m od siebie, stoją dwie stare przeprawy. Kamaroto to pojedynczy kamienny łuk zbudowany w 1942 roku, pod panowaniem brytyjskim, nad niewielkim bocznym strumieniem, a niegdyś biegła po tym moście droga gruntowa; Kato Ampelia to drewniana kładka na kamiennych filarach, z ławkami. Przewodniczący gminy Kampi powiedział w 2019 roku gazecie Dialogos, że oba mosty zbudowano pod panowaniem brytyjskim przy pomocy mieszkańców Kampi i okolicznych wsi, ze względów wojskowych i po to, by połączyć Kampi z Apliki. Mieszkańcy wsi mówią, że w wielkim platanie przy moście Kato Ampelia gnieździ się płomykówka.

Kościół św. Jerzego, muzeum i historia wsi

Kościół parafialny Agios Georgios (św. Jerzego), należący do Świętej Metropolii Tamassos i Oreini, jest zbudowany z kamienia i znany z rzeźbionej dekoracji z drewna. Jego wiek nie jest pewny: proboszcz datuje go na początek XVII wieku, natomiast Wielka Encyklopedia Cypryjska określa go jako budowlę z 1800 roku. Według miejscowej tradycji pierwsza wieś, również nazywana Agios Georgios, leżała nieco dalej na południe i została opuszczona po zarazie, a ci, którzy ją przeżyli, założyli dzisiejszą wieś Kampi. Według proboszcza w kościele przechowywana jest rzadka XV-wieczna ikona św. Jerzego otoczona scenami jego męczeństwa.

Święto św. Jerzego przypada 23 kwietnia, ale gdy 23 kwietnia wypada przed prawosławną Wielkanocą, święto przenosi się na Poniedziałek Wielkanocny. W 2027 roku prawosławna Wielkanoc przypada 2 maja, więc w Kampi święto przypada w poniedziałek 3 maja 2027 roku.

W pobliżu kościoła znajduje się niewielkie muzeum gminne. Według gminy ma ono salę z narzędziami rolniczymi i przedmiotami domowego użytku oraz salę ze skarbami kościelnymi, wśród których jest ikona św. Tryfona, opiekuna rolników, przysłana przez arcybiskupa Kyprianosa. Ta historia zgadza się z tym, co wiadomo o działalności arcybiskupa: Kyprianos, arcybiskup od 1810 do 1821 roku, polecił w latach 1820 i 1821 namalować ponad 150 ikon św. Tryfona i podarował je kościołom na całym Cyprze podczas plagi szarańczy. Aby obejrzeć muzeum od środka, przed wizytą warto zadzwonić do rady gminy pod numer 22 642722 lub napisać na adres [email protected]. Rękopiśmienny ewangeliarz z XVI wieku z kościoła św. Jerzego jest dziś wystawiony w Muzeum Bizantyjskim Świętej Metropolii Tamassos i Oreini w Episkopeio, około pół godziny jazdy samochodem stąd, przy drodze powrotnej do Nikozji.

Wcześniejszą historię trudniej ustalić. Średniowieczny wykaz majątków templariuszy na Cyprze, przekazanych joannitom, wymienia wieś o nazwie Campin; Wielka Encyklopedia Cypryjska utożsamia ją z Kampi, ale Louis de Mas Latrie, francuski historyk, który opublikował ten wykaz, uważał, że była to być może Kampia, inna wieś. Co do XX wieku sprawa jest jaśniejsza: według encyklopedii elektryczność i linie telefoniczne dotarły do Kampi dopiero w 1970 roku, a woda z wodociągu w 1974 roku. W niewielkim parku na północ od kościoła stoi pomnik upamiętniający trzech mieszkańców wsi zaginionych od 1974 roku.

Gdzie jeść

O Potamos tis Militsas to rodzinna tawerna zbudowana nad strumieniem, prowadzona przez Militsę Giasemi, która mówi, że cała historia zaczęła się w 2005 roku; serwuje tradycyjne cypryjskie jedzenie i cypryjskie śniadanie, a Sigmalive opisał ją w 2025 roku jako restaurację z kominkiem i szklanymi ścianami. Pod koniec 2025 roku tawerna działała, więc przed wyjazdem warto zadzwonić pod numer 22 643315, aby sprawdzić, w które dni jest otwarta.

Dojazd

Samochodem z Nikozji należy jechać drogą z Nikozji do Palaichori (E903), a w pobliżu Apliki skręcić w lewo, kierując się znakami na Farmakas i Machairas; na następnym skrzyżowaniu znaki wskazują w prawo do Kampi, oddalonej o około 1 km. Z Limassol należy zjechać z autostrady A1 w Parekklisii i jechać pod górę na północ przez wsie Prastio, Kellaki, Eptagoneia, Melini, Odou i Farmakas. Podczas swojej wizyty Wiz Guide zaparkował na małym placu we wsi i poszedł pieszo pod górę do kościoła; tawerna leży około 400 m dalej, jeśli jechać samochodem.

Bez samochodu można dojechać linią 65, która jedzie między Kampi a dworcem autobusowym Tamasos od 30 do 35 minut, przez Farmakas, Gourri i Kalo Chorio, a na dworcu autobusowym Tamasos trzeba przesiąść się do linii 2, która jedzie na plac Solomosa w centrum Nikozji od 45 do 55 minut. W dni powszednie autobusy odjeżdżają z dworca autobusowego Tamasos do Kampi o 06:55, 08:45, 12:40, 14:40, 16:55, 17:15 i 18:45, a do tego są dwa kursy przed świtem, natomiast z Kampi odjeżdżają o 04:20, 05:15, 07:55, 10:10, 13:20, 15:15, 17:30, 18:00 i 19:20. W soboty odjeżdżają z Tamasos o 05:30, 08:35, 14:00 i 17:00, a z Kampi o 06:05, 09:25, 15:20 i 17:30; w niedziele z Tamasos o 08:30 i 15:50, a z Kampi o 09:20 i 16:25.

Jednodniowa wycieczka w dzień powszedni wygląda tak: linia 2 z placu Solomosa o 07:40 dociera na dworzec autobusowy Tamasos o 08:35, w samą porę na autobus do Kampi o 08:45, który przyjeżdża na miejsce o 09:18; w drodze powrotnej autobus z Kampi o 13:20 ma połączenie z linią 2 o 14:00, która dociera na plac Solomosa o 14:55. W każdą stronę trzeba liczyć około 1 godziny i 40 minut. Ten rozkład jazdy obowiązuje do 27 stycznia 2027 roku, dlatego przed podróżą warto sprawdzić godziny na publictransport.com.cy.

Kampi dobrze łączy się z wizytą w sąsiednich miejscowościach. Do Farmakas jest parę minut jazdy, a do zapory Palaichori-Kampi około 7 minut. W Palaichori, 12 minut stąd, znajduje się kościół Przemienienia Pańskiego, jeden z dziesięciu malowanych kościołów Troodos wpisanych na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, którego malowidła ścienne UNESCO przypisuje szkole kreteńskiej XVI wieku, oraz Muzeum Dziedzictwa Bizantyjskiego. Fikardou, cała wieś uznana w 1978 roku za zabytek starożytny, ze swoimi domami-muzeami kultury ludowej, leży około 13 minut stąd, a klasztor Machairas około 19 minut. Jeśli życie na wsi w zasięgu Nikozji wydaje się Państwu kuszące, nasza pomoc w przeprowadzce jest do dyspozycji, gdy tylko będzie potrzebna.