Περίπου 2 χλμ. βόρεια του λιμανιού της Πάφου βρίσκονται οι Τάφοι των Βασιλέων, η νεκρόπολη όπου οι νεκροί της αρχαίας Νέας Πάφου ενταφιάζονταν σε τάφους λαξευμένους απευθείας στον φυσικό βράχο. Μαζί με τον αρχαιολογικό χώρο της Κάτω Πάφου και τα ψηφιδωτά του, ανήκουν στο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO «Πάφος», που εγγράφηκε στον κατάλογο το 1980. Δεν τους βλέπετε μόνο από ψηλά: πέτρινες σκάλες κατεβαίνουν σε βυθισμένες αυλές που λαξεύτηκαν πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια.
Παρά το όνομά τους, οι τάφοι δεν χτίστηκαν για βασιλείς. Τα αρχαία βασίλεια του νησιού καταργήθηκαν το 312 π.Χ., και η νεκρόπολη δημιουργήθηκε κατά την ελληνιστική περίοδο, από τον 3ο αιώνα π.Χ., για τις ανάγκες της νεοσύστατης Νέας Πάφου. Σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, εδώ θάβονταν ανώτεροι διοικητικοί αξιωματούχοι και διακεκριμένα πρόσωπα του πτολεμαϊκού κράτους, που κυβερνούσε την Κύπρο από την Αλεξάνδρεια, μαζί με τις οικογένειές τους. Η βασιλική ονομασία οφείλεται απλώς στο μέγεθος και στη μεγαλοπρέπεια των μνημείων. Οι ταφές συνεχίστηκαν και στη ρωμαϊκή περίοδο, ως τις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ.
Οι μεγαλοπρεπέστεροι τάφοι μιμούνται τα σπίτια των ζωντανών. Ένας κλιμακωτός διάδρομος, ο δρόμος, κατεβαίνει σε μια υπαίθρια αυλή βυθισμένη στον βράχο, που περιβάλλεται από στοές με δωρικούς κίονες ή πεσσούς, ενώ οι ταφικοί θάλαμοι και οι κόγχες είναι λαξευμένοι στους τοίχους πίσω τους. Η αρχιτεκτονική ακολουθεί ελληνιστικά πρότυπα από την Αλεξάνδρεια, τη Δήλο, την Πέργαμο και την Πριήνη, και τα πιο κοντινά παράλληλα είναι οι τάφοι της νεκρόπολης Μουσταφά Πασά στην Αλεξάνδρεια. Κοιτάξτε προσεκτικά στους Τάφους 1, 3 και 7 και θα δείτε ίχνη από το χρωματιστό επίχρισμα που κάλυπτε κάποτε τους τοίχους, ώστε η απλή πέτρα να μοιάζει με ακριβό μάρμαρο.
Το νερό είναι μέρος της ιστορίας εδώ, όμως ως τελετουργία και όχι ως υδραυλικό έργο. Οι περισσότεροι μεγάλοι τάφοι έχουν το δικό τους πηγάδι: στον Τάφο 3 βρίσκεται στα αριστερά σας, στη βάση της σκάλας, στον Τάφο 5 στο κέντρο της αυλής, ενώ στον Τάφο 6 κατεβαίνουν σε αυτό εννέα σκαλοπάτια. Ο ηχητικός οδηγός του Visit Cyprus εξηγεί τους δύο ρόλους του. Το νερό συμβόλιζε το πέρασμα των νεκρών από τον πάνω κόσμο στον Κάτω Κόσμο, τη διάβαση του ποταμού Αχέροντα της ελληνικής μυθολογίας, και όσοι συμμετείχαν στην ταφή πλένονταν πριν φύγουν από τον τάφο, έθιμο που τηρείται ακόμη στα ορθόδοξα κοιμητήρια της Κύπρου. Τα νομίσματα που βρέθηκαν στους τάφους ήταν πιθανότατα ο οβολός για τον Χάροντα, τον πορθμέα των νεκρών.
Οι οικογένειες πρόσφεραν επίσης γάλα, μέλι, νερό και κρασί, και σε ορισμένους τάφους οι αρχαιολόγοι βρήκαν στάχτες από τελετουργικές φωτιές. Μετά την ταφή οι συγγενείς μοιράζονταν ένα γεύμα στη μνήμη του νεκρού, το περίδειπνο, στον ίδιο τον τάφο. Σε ταφές που γλίτωσαν από τους αρχαιοκάπηλους, ανάμεσα στις προσφορές βρέθηκαν αμφορείς από τη Ρόδο με τις σφραγίδες των κατασκευαστών τους.
Μερικοί τάφοι αξίζουν περισσότερο χρόνο. Ο Τάφος 3 έχει μια αναστηλωμένη δωρική αυλή, όπου τα τρίγλυφα και οι μετόπες πάνω από τους κίονες ξεχωρίζουν εύκολα. Ο Τάφος 6 έχει αυτό που ο επίσημος ηχητικός οδηγός αποκαλεί τον μακρύτερο δρόμο που έχει ανασκαφεί ποτέ στην Κύπρο, με περίπου 20 μέτρα του να καλύπτονται από θόλο. Ο Τάφος 7, ο βορειότερος, μετατράπηκε σε εκκλησία και είναι γνωστός ως Παλιοεκκλησιά. Στον Τάφο 8 βρέθηκαν, μπροστά από την κεντρική ταφική κόγχη, δύο πουλιά από ασβεστόλιθο, πιθανότατα αετοί, το βασιλικό έμβλημα των Πτολεμαίων, κάτι που οδήγησε στην υπόθεση ότι εκεί ετάφη ένας Πτολεμαίος βασιλιάς που πέθανε στην Κύπρο· αν τα πουλιά είναι γεράκια, ίσως παριστάνουν τον αιγυπτιακό θεό Ώρο.
Η νεκρόπολη δεν σίγησε ποτέ πραγματικά. Οι πρώτοι χριστιανοί έθαβαν κι αυτοί εδώ τους νεκρούς τους, ο χώρος χρησίμευσε ως λατομείο για αιώνες, και τον Μεσαίωνα καταπατητές εγκαταστάθηκαν σε κάποιους τάφους και τους μετέτρεψαν· σε μια γωνία του Τάφου 5 χτίστηκε μάλιστα ένα μεσαιωνικό κεραμικό καμίνι. Στα τέλη του 19ου αιώνα ο Λουίτζι Πάλμα ντι Τσεσνόλα, ο πρόξενος των ΗΠΑ, λεηλάτησε τους τάφους, και οι συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν μόλις το 1977, όταν το Τμήμα Αρχαιοτήτων έφερε στο φως τα οκτώ μεγάλα ταφικά συγκροτήματα που επισκέπτεστε σήμερα.
Το Τμήμα Αρχαιοτήτων ανοίγει τον χώρο καθημερινά 08:30 με 17:00 από 16 Σεπτεμβρίου έως 15 Απριλίου και 08:30 με 19:30 από 16 Απριλίου έως 15 Σεπτεμβρίου, με τελευταίο εισιτήριο στις 19:00. Η είσοδος κοστίζει 2,50 €, και το Visit Cyprus αναφέρει ότι ο χώρος είναι κλειστός ανήμερα τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά και την Κυριακή του Πάσχα των Ορθοδόξων. Ο χώρος των εισιτηρίων και ο αρχαιολογικός χώρος είναι προσβάσιμοι με αναπηρικό αμαξίδιο, με θέα των τάφων από ψηλά. Για να δείτε το είδος του σπιτιού που μιμούνται αυτοί οι τάφοι, επισκεφθείτε την Οικία του Διονύσου στον αρχαιολογικό χώρο της Κάτω Πάφου, δίπλα στο λιμάνι, που παρουσιάζει ο οδηγός μας για τα αρχαία ψηφιδωτά της Κύπρου.
Ολοκληρώστε την περιήγηση στο Επαρχιακό Αρχαιολογικό Μουσείο Πάφου, στη λεωφόρο Γρίβα Διγενή στο Κτήμα, την πάνω Πάφο, όπου φυλάσσονται ορισμένα από τα ευρήματα αυτών των τάφων. Οι αίθουσές του καλύπτουν την πορεία από τους πρώτους οικισμούς του νησιού έως τη ρωμαϊκή πόλη, μαζί με τα ελληνιστικά και ρωμαϊκά ταφικά έθιμα της Πάφου, με σαρκοφάγους, επιτύμβιες στήλες ελληνικού τύπου και ταφικά αγάλματα. Η είσοδος είναι δωρεάν, Τρίτη έως Κυριακή 09:00 με 16:30· το μουσείο είναι κλειστό τις Δευτέρες και τις αργίες.
Αν σας ελκύει η ιδέα να ζείτε με τόση ιστορία δίπλα σας, η Πάφος είναι ένα μέρος όπου εγκαθίσταται κανείς εύκολα. Για όσους σχεδιάζουν τη μετακόμιση, υπάρχει βοήθεια μετεγκατάστασης, ώστε να περνάτε τα Σαββατοκύριακα εξερευνώντας τέτοιους χώρους.
