Το Μάα-Παλαιόκαστρο (Maa-Palaiokastro, γράφεται επίσης Maa-Palaeokastro ή Maa-Paleokastro) είναι περιφραγμένος χώρος του Τμήματος Αρχαιοτήτων στο βραχώδες ακρωτήριο ανάμεσα στην παραλία Κόραλ Μπέι και την παραλία Λαούρου, στην Πέγεια, η οποία από τον Ιούλιο του 2024 ανήκει στον νέο Δήμο Ακάμα. Απέχει 12,5 χλμ. οδικώς από την Πλατεία Κένεντι στην Πάφο, περίπου 20 λεπτά με το αυτοκίνητο. Το Visit Pafos περιγράφει ένα μακρύ ακρωτήριο με απότομες πλευρές, εύκολο στην οχύρωση, με απάνεμο αγκυροβόλιο στους κόλπους εκατέρωθεν και μια πηγή κοντά. Η λέξη Παλαιόκαστρο σημαίνει «παλιό κάστρο» και, σύμφωνα με το Visit Cyprus, το όνομα προέρχεται από τα αμυντικά τείχη, που ήταν πάντα ορατά.

Ένας οικισμός που κράτησε δύο γενιές

Άνθρωποι εγκαταστάθηκαν στο γυμνό ακρωτήριο γύρω στο 1200 π.Χ., και μια μελέτη του 2016 τοποθετεί την ίδρυση στις τελευταίες δεκαετίες του 13ου αιώνα π.Χ. Δύο τείχη προστάτευαν τον οικισμό, το ένα εγκάρσια στον αυχένα του ακρωτηρίου, από την πλευρά της ξηράς, και το άλλο κατά μήκος της άκρης του προς τη θάλασσα, χτισμένα με την κυπριακή εκδοχή της κυκλώπειας τοιχοποιίας: μεγάλοι ακατέργαστοι ογκόλιθοι με ανωδομή από ωμόπλινθους. Οι ανασκαφείς ονομάζουν Δάπεδο II την παλαιότερη και καλύτερα διατηρημένη φάση. Η φάση αυτή έληξε με πυρκαγιά, την οποία το Τμήμα Αρχαιοτήτων χρονολογεί γύρω στο 1175 π.Χ. και αποδίδει, πιθανώς, σε πειρατές. Οι ίδιοι άνθρωποι ξαναέχτισαν σύντομα, αλλά πιο πρόχειρα, στη φάση που ονομάζεται Δάπεδο I, και έφυγαν οριστικά γύρω στο 1150 π.Χ.

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων και οι τουριστικές σελίδες συνδέουν το Μάα με την άφιξη αποίκων από το Αιγαίο, Μυκηναίων Ελλήνων όπως τους αποκαλεί το Visit Cyprus, και με τον εξελληνισμό του νησιού γύρω στο 1200 π.Χ. Ορισμένοι αρχαιολόγοι σήμερα αμφισβητούν αυτή την ερμηνεία. Οι ίδιοι οι ανασκαφείς σημείωσαν ότι μεγάλο μέρος όσων βρήκαν, από την τοπική κεραμική και την τοιχοποιία από λαξευτούς λίθους (αξιμάριο) έως τα περισσότερα μικρά ευρήματα, βρίσκει παράλληλα σε άλλες θέσεις της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην Κύπρο, και, όπως έχει επισημάνει ένας αρχαιολόγος, στον χώρο δεν υπάρχουν ούτε κείμενα ούτε ταφές ούτε λατρευτικά κτίρια που θα έδειχναν ποιοι ήταν οι κάτοικοί του. Το στοιχείο με την πιο αιγαιακή όψη, σύμφωνα με το Visit Pafos, είναι το μέγαρο, μια αίθουσα με κτιστή εστία στο κέντρο.

Τι βρήκαν οι ανασκαφές

Ο Πορφύριος Δίκαιος ανέσκαψε ένα μικρό μέρος του χώρου, μαζί με τμήμα του τείχους, τη δεκαετία του 1950 (το Τμήμα Αρχαιοτήτων αναφέρει το 1952, μια μελέτη του 2016 το 1954). Ο Βάσος Καραγιώργης, τότε διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων, διηύθυνε συστηματικές ανασκαφές από το 1979 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980, οι οποίες δημοσιεύτηκαν το 1988 στον τόμο Excavations at Maa-Palaeokastro 1979-1986, που επιμελήθηκε μαζί με τη Martha Demas. Τα κτίρια βρίσκονταν εκατέρωθεν ενός δρόμου, πάνω σε θεμέλια λαξευμένα βαθιά στον φυσικό βράχο.

Το Κτίριο I, χτισμένο εν μέρει με λαξευτούς λίθους, ερμηνεύεται ως επίσημη κατοικία. Τα Κτίρια II και IV έχουν το καθένα μια μεγάλη αίθουσα με εστία στο κέντρο και μικρότερα δωμάτια που ίσως ήταν αποθήκες, και το Τμήμα συνδέει και τα δύο με την παραγωγή τροφής και με την κατανάλωση φαγητού και ποτού από πολλούς ανθρώπους. Το Κτίριο III είχε μακριά, στενά δωμάτια με σειρές από μεγάλους αποθηκευτικούς πίθους και μπορεί να ήταν «διοικητική» αποθήκη· πολλά θραύσματα των πίθων του φέρουν ζωφόρους αποτυπωμένες με κυλινδρικές σφραγίδες, όπως κατσίκες που τσιμπολογούν δέντρα. Σκωρίες χαλκού και μολύβδου, πήλινα φυσερά και ακροφύσια φυσερών δείχνουν ότι εδώ γινόταν κατεργασία μετάλλων, και κατασκευαζόταν επίσης κεραμική. Πολύ νωρίτερα, κατά την Πρώιμη Χαλκολιθική περίοδο, άνθρωποι είχαν ζήσει στο ακρωτήριο σε σπίτια διαμορφωμένα από κοιλότητες του βράχου με ελαφριές ξύλινες ανωδομές, σύμφωνα με το Τμήμα.

Το υπόγειο μουσείο

Ένα μικρό μουσείο άνοιξε στον χώρο τον Αύγουστο του 1996, με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Α. Γ. Λεβέντη και σε σχέδια του Ιταλού αρχιτέκτονα Αντρέα Μπρούνο. Είναι χτισμένο υπόγεια, ώστε πάνω από τους θάμνους να φαίνεται μόνο ένας πράσινος μεταλλικός θόλος, και από κάτω βρίσκεται μία κυκλική αίθουσα εκθεμάτων, που φωτίζεται με φως της ημέρας μέσα από ανοίγματα γύρω από τον θόλο και από έναν καθρέφτη στραμμένο προς τον ουρανό. Η έκθεσή του, όπως περιγράφηκε το 2011, χρησιμοποιούσε αντίγραφα των ευρημάτων αντί για πρωτότυπα, οργανωμένα γύρω από οκτώ θέματα, από τον χαλκό και το εμπόριο έως τη γραφή και τη θρησκεία. Οι σελίδες του Τμήματος Αρχαιοτήτων αναφέρουν, χωρίς ημερομηνία, ότι το περιεχόμενο του μουσείου επανασχεδιάζεται, και το Τμήμα δεν έχει ανακοινώσει κανένα κλείσιμο ή επαναλειτουργία από τότε που ο χώρος έκλεισε για δέκα ημέρες λόγω ηλεκτρολογικών εργασιών τον Οκτώβριο του 2023. Αν το μουσείο είναι ο λόγος της επίσκεψής σας, τηλεφωνήστε πρώτα στον χώρο στο +357 26 652761.

Ωράριο και εισιτήρια

Ο χώρος και το μουσείο είναι ανοιχτά κάθε μέρα, 08:30 με 16:00 από τις 16 Σεπτεμβρίου έως τις 15 Απριλίου, με τελευταία είσοδο στις 15:30, και 09:30 με 17:00 από τις 16 Απριλίου έως τις 15 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων και την πινακίδα στην είσοδο. Το Visit Cyprus αναφέρει ακόμη μόνο τις καθημερινές, κάτι που αντιστοιχεί σε ανακοίνωση του 2016 και δεν ισχύει πια. Ο χώρος κλείνει τις δημόσιες αργίες, μεταξύ άλλων στις 28 Οκτωβρίου, στις 24, 25 και 26 Δεκεμβρίου, την 1η και τις 6 Ιανουαρίου και τις αργίες του Πάσχα. Το εισιτήριο κοστίζει 2,50 EUR, οι ομάδες άνω των δέκα ατόμων έχουν έκπτωση 20%, και οι κάρτες εισόδου του Τμήματος για όλους τους χώρους και τα μουσεία του κοστίζουν 8,50 EUR για μία μέρα, 17 EUR για τρεις και 25 EUR για επτά. Οι κάτοχοι της Ευρωπαϊκής Κάρτας Αναπηρίας και ο συνοδός τους μπαίνουν δωρεάν. Ο χώρος δεν είναι προσβάσιμος με αναπηρικό αμαξίδιο.

Πώς θα πάτε με το λεωφορείο

Η γραμμή 615 των λεωφορείων της Πάφου εκτελεί δρομολόγια από τον Σταθμό Λεωφορείων Τάφοι των Βασιλέων προς το Κόραλ Μπέι κάθε 10 με 15 λεπτά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας και το βράδυ κάθε 20 λεπτά από τον Απρίλιο έως τον Νοέμβριο και κάθε 30 λεπτά από τον Δεκέμβριο έως τον Μάρτιο, μέχρι περίπου τα μεσάνυχτα. Από τον Σταθμό Λεωφορείων Καραβέλλα ή την Πλατεία Κένεντι πάρτε τη γραμμή 618 ως τον σταθμό Τάφοι των Βασιλέων, και από το λιμάνι της Κάτω Πάφου πάρτε τη γραμμή 611 ως τον ίδιο σταθμό. Κατεβείτε στη στάση Coral Beach Hotel 1, περίπου 350 μ. και 5 λεπτά με τα πόδια από την είσοδο μέσω της Λεωφόρου Κόραλ Μπέι και της οδού Παλαιοκάστρου· το τέρμα της γραμμής στο Κόραλ Μπέι απέχει περίπου 550 μ. Το απλό εισιτήριο κοστίζει 2,00 EUR ή 3,00 EUR μετά τις 21:00, και το ημερήσιο 6,50 EUR.

Το Κόραλ Μπέι και η γύρω περιοχή

Η παραλία Κόραλ Μπέι, περίπου 500 μ. άμμου ανάμεσα σε δύο ασβεστολιθικά ακρωτήρια, έχει Γαλάζια Σημαία το 2026 με την ονομασία Κόλπος Κοραλλιών (Μάα), όπως και η παραλία Λαούρου στην άλλη πλευρά του αρχαιολογικού χώρου. Το Υφυπουργείο Τουρισμού συμπεριλαμβάνει το Κόραλ Μπέι στις προσβάσιμες παραλίες του για το 2026, με Seatrac και πλωτό αμαξίδιο. Η παραλία μίκρυνε το καλοκαίρι του 2026: τον Αύγουστο η Cyprus Mail ανέφερε ότι ο αριθμός των ξαπλωστρών είχε μειωθεί στο μισό, και ο δήμαρχος Ακάμα δήλωσε ότι η παραλία είχε ανακάμψει περίπου στο 80%. Οι γραμμές 616 και 616B συνεχίζουν από το Κόραλ Μπέι προς τον Άγιο Γεώργιο, όπου τρεις βασιλικές του 6ου αιώνα στέκουν πάνω από το ψαρολίμανο, και τις παρουσιάζουμε στον οδηγό μας για τους αρχαιολογικούς χώρους της Κύπρου· τα ωράρια όλων των χώρων του Τμήματος Αρχαιοτήτων θα τα βρείτε στη σελίδα μας για τους ιστορικούς χώρους. Κι αν η ακτή της Πάφου σάς βάλει σε σκέψεις για μετακόμιση, η βοήθεια μετεγκατάστασης μας είναι εδώ όποτε τη χρειαστείτε.