Τα αποξηραμένα φρούτα και οι ξηροί καρποί που αξίζει να αναζητήσετε στην Κύπρο είναι τα δικά της: χαρούπια, μούστος και αμύγδαλα, που τα χωριά τα κάνουν γλυκά με τον ίδιο τρόπο εδώ και γενιές. Τα καλύτερα μέρη για να τα αγοράσετε είναι τα χωριά που ακόμη τα φτιάχνουν, τα πανηγύρια και οι σκεπαστές δημοτικές αγορές των πόλεων, και το καθένα κρύβει μια ιστορία που αξίζει να ξέρετε πριν ψωνίσετε.
Ξεκινήστε από το χαρούπι, τον καρπό που κάποτε αποκαλούσαν «μαύρο χρυσό» της Κύπρου. Η χαρουπιά είναι αυτοφυές δέντρο της Κύπρου και καλλιεργείται εδώ και περίπου τέσσερις χιλιάδες χρόνια, ενώ τα χαρούπια ήταν κάποτε το κύριο εξαγώγιμο προϊόν του νησιού, περιζήτητα επειδή διατηρούνταν καλά και μπορούσαν να ταξιδέψουν σε μεγάλες αποστάσεις. Βρασμένα, δίνουν ένα σκούρο, κολλώδες χαρουπόμελο που πωλείται σε όλο το νησί και είναι υπέροχο πάνω σε γιαούρτι ή φρέσκια αναρή.
Το μέρος όπου θα δείτε το χαρούπι να γίνεται κάτι ξεχωριστό είναι η Ανώγυρα, χωριό στους λόφους του δυτικού τμήματος της επαρχίας Λεμεσού και το τελευταίο προπύργιο του παραδοσιακού παστελλιού. Παρά το κοινό όνομα με το ελλαδικό παστέλι με σουσάμι, το κυπριακό παστέλλι φτιάχνεται μόνο από χαρούπι και τίποτε άλλο. Τα χαρούπια αλέθονται και μουσκεύονται, ο χυμός βράζει για ώρες σε χάλκινα καζάνια μέχρι να πήξει και ύστερα ξαναβράζει μέχρι να γίνει μια σκούρα, βαριά μάζα. Η μάζα αυτή κρεμιέται σε ξύλινο πάσσαλο στον τοίχο και τραβιέται, τεντώνεται και πλέκεται με τα χέρια μέχρι να γίνει χρυσαφένια. Φτιάχνεται μόνο από τον Σεπτέμβριο ως τον Μάιο, επειδή με τη ζέστη του καλοκαιριού δεν κρατά το σχήμα του.
Η ιστοσελίδα του ίδιου του χωριού αναφέρει ένα μουσείο-εργαστήριο παστελλιού, «Το Παραδοσιακό», όπου μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη την παραδοσιακή διαδικασία, καθώς και ένα Θεματικό Κέντρο Χαρουπιού στο ανακαινισμένο παλιό δημοτικό σχολείο, με διαδραστικό τοίχο και οπτικοακουστικό υλικό που ακολουθεί το χαρούπι από το δέντρο ως το χαρουπόμελο και το γλυκό. Πρόκειται για μικρούς χώρους του χωριού, γι' αυτό ελέγξτε το ωράριο πριν ανεβείτε. Η Ανώγυρα γιορτάζει συνήθως τη σοδειά με φεστιβάλ παστελλιού στην πλατεία του χωριού κάθε Σεπτέμβριο· φέτος αναβλήθηκε και, τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές, δεν είχε ανακοινωθεί νέα ημερομηνία.
Κάτω στην ακτή, ο Παλιός Χαρουπόμυλος στην οδό Βασιλίσσης, πίσω από το μεσαιωνικό κάστρο της Λεμεσού, αφηγείται την εξαγωγική πλευρά της ιστορίας. Χτίστηκε γύρω στο 1900, όταν τα κυπριακά χαρούπια χρησιμοποιούνταν για τα πάντα, από φωτογραφικές πλάκες μέχρι φάρμακα, γλυκά και σοκολάτα, λειτούργησε ως χαρουπόμυλος ως το 1960 και διατηρεί ακόμη στη θέση τους τις χοάνες διαλογής, τις ζυγαριές και τα μηχανήματα άλεσης. Η είσοδος είναι δωρεάν και είναι ανοιχτός όλο τον χρόνο εκτός από τις επίσημες αργίες (+357 25 342 123).
Το άλλο μεγάλο κυπριακό γλυκό στο ράφι με τα ξηρά προϊόντα προέρχεται από τον τρύγο. Ο σουτζούκος μοιάζει με ένα ροζιασμένο καφετί κερί: αμύγδαλα, ή μερικές φορές καρύδια, περνιούνται σε κλωστές δύο με τρία μέτρα μακριές, βουτιούνται τρεις με πέντε φορές σε ζεστό, πηχτό μούστο μέχρι να φτάσουν σε πάχος περίπου δυόμισι εκατοστών και ύστερα κρεμιούνται πέντε με έξι μέρες να στεγνώσουν, οπότε διατηρούνται για μήνες. Ο ίδιος μούστος, πηχτωμένος με αλεύρι και αρωματισμένος με ροδόσταγμα, τρώγεται και σκέτος την εποχή του τρύγου ως παλουζές, μια απαλή κρέμα μούστου. Ο σουτζούκος φτιάχνεται στα κρασοχώρια του Τροόδους και της Πάφου και παραδοσιακά κόβεται σε φέτες και σερβίρεται με ένα ποτηράκι ζιβανία.
Και για τα δύο, πηγαίνετε στα κρασοχώρια την εποχή του τρύγου. Η Όμοδος, σε υψόμετρο 800 μέτρων στα Κρασοχώρια, περίπου 42 χλμ. από τη Λεμεσό, φτιάχνει κρασί, ζιβανία και διάφορα γλυκά από μούστο, και η μεγάλη λιθόστρωτη πλατεία της κατηφορίζει ως τη Μονή του Τιμίου Σταυρού. Η πιο ζωντανή εποχή για επίσκεψη είναι το πανηγύρι του Τιμίου Σταυρού: κάθε 14 Σεπτεμβρίου το χωριό διοργανώνει ένα από τα μεγαλύτερα θρησκευτικά πανηγύρια της Κύπρου, τρεις μέρες με πωλητές να γεμίζουν την πλατεία. Όσο είστε εκεί, δοκιμάστε το αρκατένο ψωμί του χωριού, για το οποίο γράφουμε στον οδηγό μας για τους παραδοσιακούς φούρνους.
Στις πόλεις, οι σκεπαστές δημοτικές αγορές είναι ό,τι πιο κοντινό σε μια παραδοσιακή αγορά. Η Αγορά της Πάφου, στην παλιά πόλη, είναι σκεπαστή αγορά με σουβενίρ, δαντέλες, κεραμικά, τοπικά προϊόντα και φρέσκα φρούτα, ενώ η παλιά δημοτική αγορά της Λεμεσού στην πλατεία Σαριπόλου ανακαινίστηκε και λειτουργεί ως Limassol Agora, αγορά τροφίμων με φούρνο, μανάβικο που πουλά και τυριά και αλλαντικά, και χώρους για φαγητό. Το εμπόρευμα αλλάζει από πάγκο σε πάγκο, γι' αυτό δείτε τες ως μέρη για χάζι και όχι ως σίγουρες στάσεις για παστέλλι.
Θέλετε να πάρετε κάτι μαζί σας; Ο σουτζούκος διατηρείται για μήνες, οπότε είναι εύκολο σουβενίρ, και το χαρουπόμελο μπορεί να αντικαταστήσει το μέλι ή τη ζάχαρη σε γλυκά του φούρνου, ντρέσινγκ, μαρινάδες και σάλτσες.
Αν η ιδέα να βυθιστείτε στην κυπριακή κουλτούρα μέσω των αγορών της σας ελκύει, γιατί να μην σκεφτείτε να κάνετε την Κύπρο μόνιμο σπίτι σας; Το νησί προσφέρει όχι μόνο πλούσια κληρονομιά και εκλεκτή κουζίνα αλλά και ένα φιλόξενο περιβάλλον για όσους επιθυμούν να μετακομίσουν. Στο Cyprus Decoded, προσφέρουμε βοήθεια μετεγκατάστασης σε όσους είναι πρόθυμοι να ξεκινήσουν τη νέα τους περιπέτεια σε αυτό το μεσογειακό διαμάντι.
