Ο Τεκές Χαλά Σουλτάν βρίσκεται μέσα σε έναν κήπο στη δυτική όχθη της Αλυκής Λάρνακας, περίπου 7 χλμ. οδικώς από την εκκλησία του Αγίου Λαζάρου στο κέντρο της Λάρνακας και 2,5 χλμ. από τον τερματικό σταθμό του αεροδρομίου. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων, υπό την εποπτεία του οποίου βρίσκεται, τον χαρακτηρίζει ως τον κυριότερο μουσουλμανικό τόπο προσκυνήματος της Κύπρου. Σύμφωνα με τη μουσουλμανική παράδοση, ο τάφος στην καρδιά του ανήκει στην Ουμ Χαράμ, μία από τους συντρόφους του Προφήτη Μωάμεθ και συγγενή του, η οποία ήρθε στην Κύπρο με την πρώτη αραβική επιδρομή γύρω στο 649 και πέθανε αφού έπεσε από το ζώο που ίππευε.
Το συγκρότημα αναπτύχθηκε σταδιακά γύρω από τον τάφο: ένα ταφικό μνημείο το 1760, ένα πρώτο τζαμί λίγο πριν από το 1787 και το σημερινό τζαμί, που ολοκληρώθηκε το 1816, με τον μιναρέ του, μια κρήνη για τις τελετουργικές πλύσεις και, γύρω από μια αυλή, τα κτίρια όπου στεγαζόταν άλλοτε ο τεκές. Είναι ακόμη ενεργό τζαμί, με δικό του ιμάμη. Η είσοδος είναι δωρεάν, και ο χώρος είναι ανοιχτός καθημερινά, 08:30 έως 17:00 από τις 16 Σεπτεμβρίου ως τις 15 Απριλίου και 08:30 έως 19:30 το καλοκαίρι. Κλείνει στις 25 Δεκεμβρίου, την 1η Ιανουαρίου και την Κυριακή του Πάσχα των Ορθοδόξων, καθώς και τις ημέρες οργανωμένων προσκυνημάτων, όπως συνέβη στις 30 Μαΐου 2026, γι' αυτό, αν πάτε ειδικά για να τον επισκεφθείτε, ελέγξτε πρώτα τις ανακοινώσεις του Τμήματος Αρχαιοτήτων.
Από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο χιλιάδες φλαμίνγκο ξεχειμωνιάζουν στην αλυκή δίπλα του. Το έδαφος τριγύρω κρύβει επίσης κάτι πολύ παλαιότερο: μια λιμενική πόλη της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, έκτασης τουλάχιστον 25 εκταρίων, που ιδρύθηκε γύρω στο 1650 π.Χ., πλούτισε εξάγοντας χαλκό από το Τρόοδος και εγκαταλείφθηκε γύρω στο 1150 π.Χ. Το 2025 μια ομάδα του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ με επικεφαλής τον καθηγητή Πίτερ Φίσερ ανέσκαψε στο νεκροταφείο της πόλης δύο θαλαμωτούς τάφους, που περιείχαν λάπις λάζουλι από το Αφγανιστάν και κεχριμπάρι από τη Βαλτική. Το λεωφορείο 429 σταματά στο τζαμί, στη στάση που ονομάζεται Umm Charam Mosque Tekke, καθ' οδόν προς τη Λάρνακα μέσω του αεροδρομίου.
Στην ίδια τη Λάρνακα, το Μεγάλο Τζαμί, γνωστό και ως Τζαμί Κεμπίρ ή Μπουγιούκ, βρίσκεται στη Λεωφόρο Αθηνών, απέναντι από το μεσαιωνικό φρούριο. Ξεκίνησε ως καθολική εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης, χτισμένη τον 13ο ή τον 14ο αιώνα, και ενδέχεται να είναι το πρώτο οθωμανικό τζαμί της Κύπρου: η παλαιότερη αναφορά σε αυτό είναι ένα έγγραφο του 1747, με το οποίο ο Μπεκίρ Πασάς, που κατασκεύασε το υδραγωγείο της πόλης, όρισε να διοχετεύεται νερό στη δημόσια κρήνη του τζαμιού, που στέκει ακόμη έξω από αυτό. Το τζαμί εξακολουθεί να εξυπηρετεί τους μουσουλμάνους της Λάρνακας, και σύμφωνα με το Visit Cyprus οι επισκέπτες μπορούν να μπαίνουν σε οποιαδήποτε λογική ώρα εκτός των ωρών προσευχής. Η είσοδος είναι δωρεάν.
Μέσα στα τείχη της Λευκωσίας, το Τζαμί Ομεριέ είναι η ίδια η εκκλησία της Αγίας Μαρίας των Αυγουστινιανών, του 14ου αιώνα, και όχι ένα νέο κτίριο στη θέση της: η κύρια πύλη της είναι η αρχική, και επιτύμβιες πλάκες με επιγραφές από την εποχή των Λουζινιανών έστρωναν το δάπεδό της μέχρι το 1940. Τα οθωμανικά κανόνια κατέστρεψαν τη στέγη κατά την πολιορκία του 1570, και το 1571, έναν χρόνο μετά την πτώση της πόλης, ο Λαλά Μουσταφά Πασάς μετέτρεψε τον ναό σε τζαμί, με ξύλινη στέγη και μιναρέ. Το όνομά του παραπέμπει σε έναν θρύλο, σύμφωνα με τον οποίο ο χαλίφης Ομάρ είχε κάποτε ξεκουραστεί εδώ. Είναι ενεργό τζαμί, με την προσευχή της Παρασκευής από τις 12:30 έως τις 13:30, και τις υπόλοιπες ώρες μπορείτε να το επισκεφθείτε δωρεάν. Απέναντί του, στην άλλη πλευρά της Πλατείας Τηλλυρίας, βρίσκεται το Χαμάμ Ομεριέ, το οθωμανικό λουτρό που παρουσιάζουμε στον οδηγό μας για τα χαμάμ.
Στην άλλη πλευρά της Πράσινης Γραμμής, το Τζαμί Σελιμιγιέ χτίστηκε ως ο λατινικός καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας: θεμελιώθηκε το 1209, καθαγιάστηκε το 1326 και εκεί στέφονταν οι Λουζινιανοί βασιλείς της Κύπρου. Έγινε τζαμί όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν τη Λευκωσία το 1570, και την ίδια χρονιά προστέθηκαν οι δύο μιναρέδες του· το 1954 πήρε το όνομα του σουλτάνου Σελίμ Β΄ και άνοιξε ξανά τον Μάιο του 2025, ύστερα από πέντε χρόνια αποκατάστασης. Βρίσκεται στο κατεχόμενο από την Τουρκία βόρειο τμήμα, περίπου 450 μέτρα ή έξι λεπτά με τα πόδια από το σημείο διέλευσης της οδού Λήδρας, που είναι ανοιχτό μόνο για πεζούς. Κατά τη διέλευση γίνεται έλεγχος σε όλους, και χρειάζεστε διαβατήριο ή, αν είστε πολίτης της ΕΕ, εθνικό δελτίο ταυτότητας.
Το Τζαμί Λαλά Μουσταφά Πασά στην Αμμόχωστο, επίσης στα κατεχόμενα, ήταν ο καθεδρικός ναός του Αγίου Νικολάου, που χτίστηκε μεταξύ 1298 και 1312 και καθαγιάστηκε το 1328· σε αυτόν οι Λουζινιανοί βασιλείς στέφονταν βασιλείς της Ιερουσαλήμ. Έγινε τζαμί μετά την πτώση της Αμμοχώστου τον Αύγουστο του 1571 και από το 1954 φέρει το όνομα του Οθωμανού στρατηγού. Από τις 3 Απριλίου 2026 είναι κλειστό για προσευχή και επισκέψεις λόγω εργασιών αποκατάστασης που, όπως εκτιμά το Evkaf, το τουρκοκυπριακό θρησκευτικό ίδρυμα, θα διαρκέσουν τρία έως τέσσερα χρόνια, οπότε προς το παρόν το εσωτερικό του δεν είναι επισκέψιμο. Η περιτειχισμένη πόλη της Αμμοχώστου απέχει περίπου 7 χλμ. οδικώς από το σημείο διέλευσης της Δερύνειας· ελέγξτε πρώτα την ασφάλεια του αυτοκινήτου σας, γιατί τα ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα από την Κυπριακή Δημοκρατία συχνά δεν καλύπτονται στα κατεχόμενα και χωρίς τα σωστά έγγραφα δεν θα σας αφήσουν να περάσετε.
Όποιο τζαμί κι αν επισκεφθείτε, ντυθείτε σεμνά, ώστε να καλύπτονται οι ώμοι και τα γόνατα, βγάλτε τα παπούτσια σας πριν μπείτε στην αίθουσα προσευχής, μιλάτε χαμηλόφωνα και ζητήστε άδεια πριν βγάλετε φωτογραφίες. Αποφύγετε την Παρασκευή γύρω στο μεσημέρι, όταν στα ενεργά τζαμιά γίνεται η κύρια εβδομαδιαία προσευχή. Αν σκέφτεστε να κάνετε την Κύπρο σπίτι σας, η βοήθεια μετεγκατάστασης που προσφέρουμε καλύπτει την πρακτική πλευρά της μετακόμισης.
