Τις καλοκαιρινές νύχτες, στις ήσυχες παραλίες της δυτικής Κύπρου, θηλυκές θαλάσσιες χελώνες βγαίνουν από το νερό, σκάβουν φωλιά στην άμμο και γεννούν περίπου εκατό αυγά πριν γλιστρήσουν ξανά στη θάλασσα. Στο νησί φωλιάζουν δύο είδη: η καρέτα (Caretta caretta) και η πράσινη χελώνα (Chelonia mydas), και τα δύο είδη προτεραιότητας σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ για τη φύση. Ο κόλπος της Λάρας στην ακτή του Ακάμα είναι μία από τις σημαντικότερες περιοχές αναπαραγωγής και των δύο ειδών στην Κύπρο και στη Μεσόγειο, και η προσπάθεια για την προστασία του είναι μία από τις πραγματικές ιστορίες διατήρησης της φύσης στο νησί.
Οι περισσότερες φωλιές βρίσκονται στη δυτική ακτή του Ακάμα, στη Λάρα και στην Τοξεύτρα, και στον κόλπο της Χρυσοχούς γύρω από την Πόλη. Τα θηλυκά γεννούν από τον Μάιο ως τα μέσα Αυγούστου, συνήθως τρεις ή τέσσερις φωλιές τη σεζόν και μόνο κάθε δύο ή τρία χρόνια, και τα χελωνάκια βγαίνουν από την άμμο περίπου επτά εβδομάδες αργότερα, από τον Ιούλιο ως τις αρχές Οκτωβρίου. Οι πιθανότητες είναι λίγες: σύμφωνα με το Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών, μόνο ένα ή δύο στα χίλια χελωνάκια επιβιώνουν για να επιστρέψουν, 15 έως 30 χρόνια αργότερα, στην παραλία όπου γεννήθηκαν.
Η Κύπρος ξεκίνησε νωρίς. Οι θαλάσσιες χελώνες και τα αυγά τους προστατεύονται από το 1971 με κανονισμούς βάσει του περί Αλιείας Νόμου, και μετά από μια καταγραφή των παραλιών φωλεοποίησης το 1976 και το 1977 το Τμήμα Αλιείας ξεκίνησε το 1978 το Πρόγραμμα Προστασίας Θαλάσσιων Χελωνών της Κύπρου, με εποχικό σταθμό και εκκολαπτήριο στη Λάρα. Το 1989 η ακτή Λάρας και Τοξεύτρας κηρύχθηκε προστατευόμενη περιοχή βάσει του ίδιου νόμου, η πρώτη θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή του νησιού. Ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 της ΕΕ και από το 2013 είναι καταχωρισμένη ως Ειδικά Προστατευόμενη Περιοχή Μεσογειακής Σημασίας.
Η δουλειά στην παραλία γίνεται με τα χέρια. Οι φωλιές μένουν, όποτε είναι δυνατό, εκεί όπου τις έκανε η μητέρα και προστατεύονται με κλουβιά, επειδή οι αλεπούδες προκαλούν τις περισσότερες φυσικές απώλειες: μια καταγραφή στις παραλίες ανατολικά της Πόλης, που δημοσίευσε το Τμήμα το 1989, βρήκε ότι οι αλεπούδες είχαν ξεθάψει πάνω από το 70 τοις εκατό των φωλιών. Σήμερα το πρόγραμμα το υλοποιεί για λογαριασμό του Τμήματος η MedTRACS (Mediterranean Turtle Research and Conservation Society), οργάνωση που ιδρύθηκε το 2022 και της οποίας η ομάδα περιπολεί καθημερινά τις παραλίες φωλεοποίησης στις περιοχές που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία, προστατεύει τις φωλιές, παρακολουθεί την εκκόλαψη και καταγράφει τις χελώνες που ξεβράζονται. Η οργάνωση Cyprus Wildlife Society, που ίδρυσαν το 1984 ο Ανδρέας Δημητρόπουλος, ο διευθυντής του Τμήματος Αλιείας που ξεκίνησε το πρόγραμμα, και η Μυρούλα Χατζηχριστοφόρου, αγωνίζεται εδώ και χρόνια για προστατευόμενες περιοχές, ανάμεσά τους και τον Ακάμα.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι επισκέπτες
Στη Λάρα και στην Τοξεύτρα οι κανόνες είναι αυστηροί. Από την 1η Ιουνίου ως τις 30 Σεπτεμβρίου απαγορεύονται στην παραλία οι ομπρέλες, οι ξαπλώστρες, οι σκηνές, τα τροχόσπιτα και οι καλύβες, και κανείς δεν επιτρέπεται να μένει εκεί τη νύχτα, από μία ώρα πριν από τη δύση του ηλίου. Όλο τον χρόνο απαγορεύεται η είσοδος οχημάτων στην παραλία, το άναμμα φωτιάς, η ρύπανση και η συλλογή των προστατευόμενων αμμοκάβουρων (Ocypode cursor), και από την 1η Μαΐου ως τις 31 Οκτωβρίου τα σκάφη δεν επιτρέπεται να πλέουν ή να αγκυροβολούν στην προστατευόμενη περιοχή ως το βάθος των 20 μέτρων, εκτός από τα αδειούχα σκάφη μικρής παράκτιας αλιείας. Οι κανόνες εφαρμόζονται: τον Αύγουστο του 2026 λειτουργοί του Τμήματος Αλιείας επέστρεψαν στη Λάρα για να υπενθυμίσουν τους περιορισμούς σε λουόμενους που είχαν στήσει ομπρέλες και σκηνές.
Σε κάθε παραλία φωλεοποίησης ισχύει η ίδια ευγένεια: μείνετε μακριά τη νύχτα και κρατήστε τα φώτα σβηστά. Σύμφωνα με το Τμήμα, τα θηλυκά βγαίνουν σε ήσυχες, σκοτεινές παραλίες, και όταν τα ενοχλεί ο κόσμος συχνά εγκαταλείπουν την προσπάθεια και γεννούν τα αυγά τους στη θάλασσα, όπου χάνονται. Μπορείτε επίσης να παρακολουθήσετε δύο από τις χελώνες της Λάρας από το σπίτι σας. Τον Ιούνιο του 2026 η MedTRACS τοποθέτησε δορυφορικούς πομπούς σε μια πράσινη χελώνα και σε μια καρέτα που φώλιαζαν στον κόλπο της Λάρας, τα πρώτα θηλυκά που φωλιάζουν εκεί και παρακολουθούνται με αυτόν τον τρόπο, και τα ταξίδια τους εμφανίζονται στους χάρτες παρακολούθησης της MedTRACS. Η μία λέγεται Αντρέα, από τον Ανδρέα Δημητρόπουλο, και η άλλη Λάρα, από την παραλία.
Ο αριθμός των φωλιών έχει αυξηθεί, με πάνω από 2.300 φωλιές και των δύο ειδών το 2023, όμως οι ομάδες προστασίας παραμένουν επιφυλακτικές: η δόμηση, η διάβρωση, η φωτορρύπανση και οι πολυσύχναστες παραλίες παραμένουν οι κύριες απειλές. Αν σκέφτεστε να κάνετε την Κύπρο σπίτι σας και θέλετε να ζείτε κοντά σε τέτοιες παραλίες, η βοήθεια μετακόμισης μας μπορεί να σας καθοδηγήσει σε όλη τη διαδικασία.
